Μπορεί η μόδα να κάνει την κοινωνία μας πιο δημοκρατική;
Η μόδα για το μέλλον μας. Αυτό ήταν το σύνθημα που χρησιμοποιήθηκε από το Συμβούλιο Σχεδιαστών Μόδας της Αμερικής (CFDA) και την αμερικάνικη Vogue στις 6 Σεπτεμβρίου, όταν οι δύο φορείς ένωσαν τις δυνάμεις τους σε μία πορεία εν όψει των τότε επικείμενων εκλογών για να «πανηγυρίσουν τη δημοκρατία» και «για να τονίσουν την σημασία της συμμετοχής στις δημοκρατικές διαδικασίες», όπως αναφέρεται και στη σελίδα του CFDA.
Μπορεί άραγε η μόδα να κάνει την κοινωνία μας πιο δημοκρατική; Θα μπορούσε ενδεχομένως να έχει τέτοιον αντίκτυπο ώστε να είμαστε πιο ανοιχτοί και πιο δίκαιοι στο κοινωνικό πλαίσιο που ζούμε; Μάλλον για να απαντήσουμε, θα πρέπει να εξετάσουμε εάν η ίδια η μόδα γίνεται πιο δημοκρατική, για να μπορέσει στη συνέχεια να έχει μια κάποια τέτοια επίδραση αλλαγής στην κοινωνία.
Carolyn Maloney at the 2021 Met Gala
Η ΜΟΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΙΤ
Η αλήθεια είναι ότι, ειδικά τα τελευταία χρόνια, η μόδα σημειώνει μια εξωστρέφεια που δεν συνήθιζε να έχει στο παρελθόν∙ έχει ανοιχτεί και δεν απευθύνεται πια μόνο στους λίγους. Τα social media έχουν συμβάλλει σημαντικά σε αυτό, καθώς βλέπουμε πλέον οίκους, όπως τον Jacquemus που λάνσαρε κομμάτια απευθείας στο Instagram, να τα χρησιμοποιούν ως το βασικό εργαλείο τους για την άμεση επικοινωνία τους με το ευρύ κοινό.
Πέρα από αυτό, ειδικά από την περίοδο της πανδημίας και μετά, η ζωντανή μετάδοση επιδείξεων έριξε το τοίχος που υπήρχε γύρω από τις εβδομάδες μόδας και έκανε την υψηλή ραπτική, αλλά και τις διαδικασίες που περιβάλλουν μια επίδειξη, προσβάσιμες σε όλους μας από το κινητό μας. Βέβαια, αξίζει να αναφέρουμε ότι αυτή πόρτα είχε αρχίζει να ανοίγει από παλιά, καθώς τα reality μόδας των τελευταίων 20 ετών περίπου είχαν ήδη δώσει τη δυνατότητα στο κοινό να πάρει μια γεύση του τρόπου που λειτουργεί ο κόσμος της μόδας, ο οποίος ως τότε ήταν εντελώς απρόσιτος και μπορούσαμε να τον δούμε μόνο στα περιοδικά.
Συνεργασία Versace με H&M, 2011
Ο σταδιακός εκδημοκρατισμός της μόδας φαίνεται και σε άλλες ενέργειες, όπως σε αυτή των οίκων Dior και Chanel, που επενδύουν σε τοπικά ατελιέ και ντόπιους τεχνίτες, ανοίγοντας την πόρτα τους σε κάθε ικανό επαγγελματία της περιοχής. Ή στην προσέγγιση των τελευταίων ετών, με τους οίκους να φτιάχνουν ρούχα για κάθε σωματότυπο και φύλο, απορρίπτοντας ένα-ένα τα στερεότυπα του παρελθόντος. Επιπλέον, ήδη από το 2010, το luxury δεν περιορίζεται πια στους λίγους, αλλά, μέσω των συνεργασιών μεγάλων οίκων με fast fashion εταιρείες, έχει διαμορφωθεί αυτό που αποκαλούμε πλέον «accessible luxury». Μπορώ να έχω κι εγώ στην ντουλάπα μου Balmain ή Versace αγοράζοντας το premium σχέδιο που λάνσαρε η H&M, χωρίς να έχω καταβάλει το ποσό που συνήθως απαιτείται για τα luxury κομμάτια.
Ωστόσο καμία από τις παραπάνω ενέργειες στη μόδα δεν ενθάρρυνε περισσότερο τη δημοκρατία από την έλευση της ψηφιακής μόδας. Στο Metaverse μπορείς να είσαι όποιος θέλεις, οποιουδήποτε φύλου, να φοράς ό,τι σου αρέσει, να έχεις οποιαδήποτε εθνικότητα, σωματική διάπλαση και persona επιθυμείς, χωρίς σύνορα και περιορισμούς του κανονικού κόσμου. Υπάρχει μεγαλύτερη ενθάρρυνση της δημοκρατίας από να έχεις όλες αυτές τις ελευθερίες σε ένα κοινωνικό πλαίσιο;
YES, BUT…
Για να είμαστε ειλικρινείς, αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Στην άλλη όψη, συνεχίζει να μην μπορεί να παραστεί κανείς με φυσική παρουσία στις μεγάλες πασαρέλες παρά μόνο εάν έχει πρόσκληση. Πρόσφατα αποκαλύφθηκε, σε αιφνίδιο έλεγχο, ότι τα τοπικά ατελιέ των οίκων Dior και Armani απασχολούν τεχνίτες με εξαιρετικά χαμηλούς μισθούς, που δουλεύουν για παραπάνω από τις επιτρεπτές ώρες, σε παρακινδυνευμένες συνθήκες ασφαλείας. Επίσης, στις πασαρέλες των τελευταίων εβδομάδων μόδας η συμπερίληψη κάπως δεν επετεύχθη τελικά… Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τη σχετική έκθεση της Vogue Business, μόλις 0,8% όλων των εμφανίσεων που είδαμε στις 4 μεγάλες εβδομάδες μόδας της σεζόν Άνοιξη/Καλοκαίρι 2025 εκπροσωπούσε plus-size σώματα.
Φωτογραφία από EFE-EPA/JALAL MORCHIDI
Ο εκδημοκρατισμός που επιχειρείται μέσω της μόδας φαίνεται να συναντά τα όριά του και στο θέμα του fast fashion. Ναι μεν η πολυτέλεια γίνεται ευρύτερα προσβάσιμη μέσα από τέτοιες εταιρείες, αλλά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η βιωσιμότητα του πλανήτη, και η δική μας κατά συνέπεια. Τέλος, ως προς την ψηφιακή μόδα, παρά τις απεριόριστες δυνατότητες που προσφέρονται, υπάρχει ο κίνδυνος μπροστά στη μεγάλη αλλαγή να φοβηθούμε. Με άλλα λόγια, μπορεί απλά να προτιμήσουμε την ασφάλεια της συνήθειας και να μεταφέρουμε όλες τις περιοριστικές πεποιθήσεις του φυσικού κόσμου στο metaverse, διαμορφώνοντας στην ουσία avatar που επαναλαμβάνουν τα στερεότυπα της πραγματικότητας.
ΜΟΔΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ
Από τις Σουφραζέτες με τα λευκά, πράσινα και μωβ το 1908 και το κόκκινο κραγιόν ως σύμβολο της γυναικείας χειραφέτησης, μέχρι τους μωβ αγανακτισμένους της Ιταλίας το 2010, τα γατίσια αυτιά των pussyhats στην Αμερική το 2017 και τα κίτρινα γιλέκα των Γάλλων το 2018, αλλά ακόμα και το «Fashion for our future» από το οποίο ξεκινήσαμε αυτή τη συζήτηση, τα ρούχα δίνουν φωνή στα άτομα, κάνοντας τον αγώνα τους ορατό και διακριτό.
Από τη σελίδα pussyhatproject.com
Η ιστορία φαίνεται, όμως, να μας δείχνει και κάτι ακόμα. Όσο μεγάλη ή μικρή κι αν είναι η επίδραση της μόδας προς μια πιο δημοκρατική κατεύθυνση, η κοινωνία δεν είναι παθητική. Μόδα και κοινωνία έχουν μάλλον μια σχέση αμφίδρομη∙ επηρεάζουν κι επηρεάζονται. Η κοινωνία ήταν που απέρριψε τον σουρεαλισμό του οίκου Schiaparelli μετά τον πόλεμο, όταν είχε ανάγκη κάτι πιο ρομαντικό για να επουλώσει τις πληγές της. Η κοινωνία είναι εκείνη που έχει σημειώσει τώρα μια μεγάλη μείωση στην αγορά luxury προϊόντων στον χώρο της μόδας, συγκρίσιμη με αυτή της εποχής της πανδημίας, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα στους οίκους. Σίγουρα, η κοινωνία και η στροφή της προς μια πιο δημοκρατική κοινωνία για όλα τα πλάσματα ήταν εκείνη που οδήγησε πρόσφατα το Βρετανικό Συμβούλιο Μόδας στην απόφαση να απαγορεύσει τη χρήση δερμάτων άγριων ζώων στις πασαρέλες της Εβδομάδας Μόδας του Λονδίνου.
Για να είμαστε ειλικρινείς, δεν μπορούμε να περιμένουμε οι οίκοι μόδας, που κατευθύνονται με βασικό γνώμονα το κέρδος, να έχουν αμιγώς αλτρουιστικά κίνητρα σε όσα κάνουν. Και δεν ξέρω αν τελικά μπορούμε να καταλάβουμε με ακρίβεια ποιος οδηγεί αυτό τον εκδημοκρατισμό, η μόδα ή η κοινωνία. Μπορούμε όμως σίγουρα να περιμένουμε (και να ελπίζουμε) ότι η κοινωνία μας, όπως διαμορφώνεται και όπως διαμορφώνει, θα αγκαλιάσει όσες κινήσεις γίνονται από τον χώρο της μόδας προς μια πιο δημοκρατική κοινωνία. Και θα τις ενισχύσει. Για το μέλλον μας.
